Jak medycyna stylu życia wpływa na dobrostan seniora? Czy seniorzy są nią zainteresowani i jakie wyzwania stoją przed nami w tym obszarze? O tym rozmawiam z Katarzyną Prusinowską, dietetykiem z ogromną pasją do pracy z osobami starszymi.
Czym jest i w jaki sposób medycyna stylu życia wpływa na dobrostan seniorów?
Medycyna stylu życia to dziedzina medycyny, która w oparciu o dowody naukowe wykorzystuje kompleksowe zmiany codziennych zachowań w celu zapobiegania chorobom, odwracania ich skutków oraz wspierania procesu leczenia. Opiera się na 6 filarach czyli obszarach, których modyfikacja może w istotny sposób poprawić zarówno jakość życia, jak i jego długość. Te filary to: aktywność fizyczna, relacje międzyludzkie, unikanie używek, regulacja stresu, higiena snu i zdrowe odżywianie. Jest to równocześnie bardzo kompleksowa forma profilaktyki wielu chorób przewlekłych, cechująca się holistycznym podejściem do pacjenta.
W przypadku seniorów, z mojej perspektywy, medycyna stylu życia kładzie nacisk na dużą uważność skierowaną na siebie, swój stan zdrowia, odczucia płynące z ciała, ale również kondycję psychiczną. Z jednej strony pokazuje, jak osoby w wieku senioralnym mogą poprzez codzienne dobre praktyki zadbać o swój dobrostan, a z drugiej wskazuje seniorom kierunki poszukiwania specjalistycznej opieki i pomocy w ich dolegliwościach.
I to, co jest dla mnie bardzo ważne – medycyna stylu życia mówi, że na dobrą zmianę nigdy nie jest za późno, zawsze ma ona sens oraz może przynieść realne korzyści w poprawie nie tylko zdrowia, ale także odnalezienia się w społeczeństwie, dłuższego utrzymania samodzielności i niezależności.
Jak wygląda zainteresowanie seniorów tematem zdrowego stylu życia i odżywiania na prowadzonych przez Panią zajęciach?
Seniorzy to bardzo ceniona przeze mnie grupa odbiorców. Są bardzo zainteresowani poruszanymi tematami zdrowego stylu życia oraz sposobu odżywiania. Jest to jednak grupa bardzo niejednorodna pod względem zarówno zdrowia – kondycji fizycznej, psychicznej – statusu socjoekonomicznego, sytuacji rodzinnej, udziału w życiu społecznym, jak i doświadczeń życiowych. Spotykam się z mieszkańcami miast i wsi. Mój język, poruszane treści, przykłady do których się odwołuję czy propozycje zmian muszą być dostosowane i brać pod uwagę wszystkie wyżej wspomniane elementy, tak abym mogła dotrzeć do każdego słuchacza, a także zachęcić go do wzięcia udziału w dyskusji. Stąd też zdarzają się bardzo zróżnicowane środowiska, w których seniorzy tylko słuchają lub takie, w których uczestnicy chętnie dzielą się spostrzeżeniami, wyrażają swoje zdanie, zadają pytania.
Przeczytaj także: „Musimy pamiętać, że seniorzy mają nadal swoje potrzeby i swoje zdanie”. Srebrny wywiad
Chcę zaznaczyć, że wiele poruszanych przeze mnie treści odnoszących się do zdrowego stylu życia tj. kontakt z naturą, uniknie alkoholu i nikotyny, dobre relacje społeczne czy dieta oparta o produkty sezonowe i nisko przetworzone nie są dla seniorów nowe, poprzez co znoszą dystans i sprzyjają dialogowi międzypokoleniowemu. Bardzo często sama z tych spotkań wychodzę bogatsza o nowe doświadczenia, refleksje i pomysły.
Jakie są największe wyzwania w pracy z osobami starszymi w kontekście zmiany nawyków żywieniowych?
Wyzwaniem na pewno jest to, o czym już wspominałam wcześniej, czyli duże zróżnicowanie wewnętrzne grupy senioralnej. Osoby w starszym wieku niejednokrotnie mają potrzeby i oczekiwania wymagające specjalistycznie przygotowanej kadry. Wiedza i doświadczenie podpowiadają nam dietetykom, z czym możemy się mierzyć, próbując zachęcić i zmotywować do zmiany nawyków żywieniowych tę grupę społeczeństwa.
Dużą trudnością z jaką się spotykam jest m.in. wielochorobowość osób starszych. Utrudnia to w znacznym stopniu przygotowanie zaleceń, które nie będą się wzajemnie wykluczały, a dieta będzie dobrze zbilansowana. Wieloletnie przyzwyczajenia i nawyki, przywiązanie do ulubionych produktów również wymagają zarówno od dietetyka, jak i seniora sporej motywacji i chęci współpracy, aby metodą małych kroków wprowadzać zmiany satysfakcjonujące obie strony. Poza tym zawsze zwracam uwagę na to, aby zalecenia były adekwatne do sytuacji finansowej osoby starszej, dopytuję, czy osoba mieszka sama, sama robi zakupy, czy może jest od kogoś zależna i nie ma dużego wpływu na spożywane przez siebie posiłki.
W parze ze zdrowym odżywianiem zawsze idzie ruch, który dla osób starszych i chorych jest dużym wyzwaniem. I tu brakuje często pracy w zespole np. z fizjoterapeutą, który pokierowałaby i spersonalizował aktywność fizyczną seniora. W pracy z osobami starszymi należy wziąć pod uwagę fakt przyjmowania wielu leków, które mogą wchodzić w interakcje z żywnością, dlatego należy je odpowiednio wkomponować w całodzienny jadłospis. Ta grupa wiekowa jest też podatna na reklamy przeróżnych suplementów obiecujące cudowną i natychmiastową poprawę zdrowia. Może dochodzić do sytuacji polipragmazji, czyli przyjmowania więcej niż kilku leków jednocześnie, prowadzącej do różnych powikłań.
Proszę o kilka rad dla naszych Czytelników – seniorów, jak w prosty sposób wdrażać zdrowe nawyki na co dzień.
Zawsze powtarzam, że najważniejszą cechą dobrej diety jest to, aby była smaczna. Nigdy nie robimy też rewolucji w sposobie swojego codziennego żywienia, a raczej metodą małych kroków, powoli wprowadzamy kolejno drobne modyfikacje i zmiany. Cele powinny stanowić wyzwanie, ale też być możliwe do podjęcia i uwzględniać posiadane przez nas zasoby. Najlepiej zacząć od tych elementów, które występują każdego dnia, np. ograniczamy sól, cukier, pijemy o dwie szklanki więcej wody, staramy się do każdego posiłku dodać jakieś warzywo. Zadbajmy o regularność spożywania posiłków, ich estetykę i smakowitość. Dobrze jest też mieć świadomość i wiedzę, po co nam dbałość o jakość naszego odżywiania, jakich efektów w związku ze zmianą możemy oczekiwać. Ale też wykażmy się systematycznością, cierpliwością i wytrwałością, ponieważ rezultaty naszych starań mogą być odroczone w czasie.
Pamiętajmy, że prawidłowy sposób żywienia pozwoli na zachowanie ciągłości przemian w organizmie i odpowiedniej równowagi wewnątrzustrojowej. Szukajmy dla siebie wsparcia kogoś z rodziny, przyjaciół, czy specjalisty z zakresu zdrowia, kto zauważy i doceni nasze starania we wdrażaniu zdrowych nawyków, a w chwili kryzysu podniesie na duchu i zmotywuje do powrotu na właściwe tory. Racjonalne żywienie, dostosowane do naszych potrzeb to nie tymczasowa moda lub chwilowa zmiana podyktowana pogorszeniem stanu zdrowia, a trwały sposób na życie w zdrowiu.
