Blog

Wokół chorób otępiennych, takich jak np. alzheimer, wciąż krążą liczne mity i stereotypy, które utrudniają zrozumienie sytuacji chorych i ich bliskich. Rozprawia się z nimi Przemek Pawelec, kierownik Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Szczecinie, autor książki Oddanie w czasach nienawiści.

Zainteresowanie chorobami otępiennymi przez środowisko medyczne zaczęło się na początku XX wieku wraz z publikacją Alojzego Alzheimera o przypadku dotyczącym choroby kory mózgowej u 56-letniej kobiety. Niedługo minie już 120 lat od tego artykułu, lecz mimo wielu badań (głównie wynikających z obserwacji) wciąż nie posiadamy w tym temacie wystarczającej wiedzy, by móc z nią walczyć z punktu widzenia medycznego, czy po prostu zrozumieć jako coraz powszechniejsze zjawisko społeczne. Tę lukę wypełniają niestety często przekłamania i stereotypy, do których chciałbym się teraz odnieść – oto najczęstsze z nich:

Jest stary/stara, więc ma demencję

Nie, demencja nie jest niczym normalnym w okresie starości. Choroby otępienne są patologią wieku starszego i objawy, które wywołują w ludzkim organizmie, nie można traktować jako części prawidłowo przebiegającego etapu rozwoju człowieka, jakim jest starość. Owszem, mózg również się starzeje, ale zmiany neurodegeneracyjne, jakie w nim zachodzą na skutek demencji, nie są naturalnym procesem. Podobnie jak zmiany miażdżycowe nie są niczym normalnym w naczyniach krwionośnych u osób starszych, mimo że miażdżyca częściej atakuje tę grupę społeczną.

Choroba otępienna to problemy z pamięcią

Nie tylko, pamięć jest jednym z procesów poznawczych, które mogą ulec upośledzeniu w wyniku obumierania komórek mózgowych. Nagminne kłopoty z pamięcią nie zawsze są pierwszym objawem choroby otępiennej, bywa bowiem, że będzie to po prostu zmiana zachowania (np. przesadna zazdrość, oskarżanie innych o kradzież, omamy wzrokowe i/lub słuchowe) – tak dzieje się najczęściej w przebiegu otępienia z ciałami Levy’ego. Nie bagatelizujmy wszelkich odchyleń w zachowaniu naszego bliskiego, szczególnie w obrębie procesów poznawczych takich, jak: brak koncentracji, problemy z artykułowaniem słów, chaotyczność wypowiedzi lub milczenie.

• Przeczytaj także: Jak komunikować się z osobami z chorobą Alzheimera?

Agresja jest częścią choroby otępiennej

Nie, zachowania agresywne to najczęściej reakcja na bodźce z zewnątrz, a nie jeden z objawów choroby. Dlatego tak bardzo istotnym przy opiece jest obserwacja nie tylko Podopiecznego, ale również jego otoczenia. Agresja jest zazwyczaj sygnałem dyskomfortu pacjenta (ból, głód, pragnienie, niezaspokojenie potrzeby fizjologicznej) lub reakcją na czynnik z zewnątrz, który wzmacnia w nim lęk (zbyt dużo ludzi wokół, drażniące dźwięki lub obrazy).

Chorobę Alzheimera można wyleczyć

Zasadniczym problemem w przebiegu chorób otępiennych jest nieodwracalność obumierania komórek mózgowych. Nie ma w tej chwili możliwości odbudowania neuronów, które zostały uszkodzone na skutek zmian neurodegeneracyjnych.

Leki, które na ten moment przepisywane są osobom doświadczającym choroby Alzheimera, to środki, które w większości przypadków mają odżywić mózg, dostarczyć więcej wartości odżywczych dla jego lepszego funkcjonowania. Na rynkach, najczęściej amerykańskim, pojawiają się od czasu do czasu nowe medykamenty, ale często są to leki eksperymentalne, nieskupiające się na odbudowie zniszczonych neuronów, a jedynie na próbie zatrzymania procesu neurodegeneracyjnego. 

Osoba z chorobą otępienną żyje w swoim świecie i należy ją tak pozostawić

*Nie, bo trzeba pamiętać, że taka osoba ma również potrzeby (choć może ich nie wyrażać), które powinny zostać zaspokojone, ponieważ to wpływa na jej komfort i poczucie bezpieczeństwa. Potrzeba kontaktów społecznych, potrzeba bliskości czy intymności. Jako opiekunowie powinniśmy mieć na uwadze, że naszą rolą jest także stymulowanie i bodźcowanie Podopiecznego w zakresie codziennych, typowych dla człowieka aktywności. Ruch, interakcje z osobą chorą, także rozmowa lub nasz monolog może mieć pozytywny wpływ na nastrój (często sam głos osoby bliskiej potrafi wprowadzić chorego w dobry nastrój).

*Tak, jeśli wyczujemy, że ingerencja w świat chorego może mu zaszkodzić lub pobudzić do nieakceptowalnych zachowań. Komfort i poczucie bezpieczeństwa jest w takim przypadku najważniejsze, także dla opiekuna. Nie może jednak dojść do sytuacji, że w ogóle nie będziemy się interesować Podopiecznym. Nasza obecność musi być cały czas sygnalizowana, w przeciwnym razie mogą pojawić się problemy z wykonaniem toalety, kąpieli czy karmienia.

Przemek Pawelec
kierownik Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Szczecinie,
autor książki Oddanie w czasach nienawiści.