Trzeba mieć rozeznanie o możliwościach logistycznych, merytorycznych i finansowych – niezbędnych do prowadzenia działań edukacyjno-aktywizujących [Wywiad]

Jakie kroki należy podjąć, by założyć Uniwersytet Trzeciego Wieku? Które zajęcia cieszą się największym zainteresowaniem wśród seniorów i czy UTW może mieć inną, „kreatywną” nazwę? Na te pytania odpowiada Wiesława Borczyk, prezes Federacji UTW, sądecka prawniczka, założycielka Sądeckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku.

Od czego należy zacząć, jeśli ktoś chciałby założyć Uniwersytet Trzeciego Wieku w swojej miejscowości – jakie kroki są najważniejsze na początku?

Polecam profesjonalną pomoc doradczą Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń UTW. Osoby zainteresowane utworzeniem w swojej miejscowości UTW powinny być zorientowane w sytuacji środowiska lokalnego, czy taki projekt będzie miał zwolenników.

Pytanie: w jakiej formie organizacyjno-prawnej miałby działać UTW – czy np. jako organizacja pozarządowa – stowarzyszenie z osobowością prawną lub fundacja, czy może w ramach jednostki samorządowej np. w centrum kultury, biblioteki, centrum kształcenia ustawicznego. Trzeba mieć rozeznanie o możliwościach logistycznych, merytorycznych i finansowych – niezbędnych do prowadzenia działań edukacyjno-aktywizujących dla osób starszych przez cały rok akademicki. Taka jest tradycja działalności UTW .

Według danych z roku akademickiego 2021/2022 w Polsce działało 552 Uniwersytety Trzeciego Wieku. Najczęściej były one prowadzone przez organizacje pozarządowe – aż 56,1% wszystkich UTW funkcjonowało w tej formie. Kolejne podmioty prowadzące to podmioty samorządowe – 21,2%, uczelnie wyższe – 18,7%, inne formy organizacyjne – 4%.

Szczegółowa analiza pokazuje, że najwięcej uniwersytetów działało jako stowarzyszenia UTW – 264 jednostki. Duża grupa funkcjonowała także w strukturach uczelni wyższych (103) oraz w domach czy ośrodkach kultury (100).

Mniejsze liczebnie, ale także istotne formy to: UTW w strukturach innych organizacji pozarządowych, fundacje UTW, centra kształcenia ustawicznego, jednostki powołane przez gminy lub miasta, biblioteki, instytucje pomocy społecznej, a także w strukturach kościoła czy związków wyznaniowych.

Na starcie warto zajrzeć do naszego poradnika „Standardy działania uniwersytetów trzeciego Wieku w Polsce” dostępny na: federacjautw.pl/profesjonalne-seniorskie-ngo-ksztalca-edukuja-aktywizuja. Również organizujemy szkolenia dla animatorów działań lokalnych, podczas których dzielimy się wiedzą i doświadczeniem.

Jakie formy aktywności cieszą się dziś największym zainteresowaniem wśród słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku?

Proponuję, aby poczekać na najnowsze wyniki badań statystycznych UTW-1 za rok akademicki 2024/2025 Sprawozdanie z działalności uniwersytetów trzeciego wieku, które w październiku br. przeprowadzał Urząd Statystyczny w Gdańsku – Ośrodek Statystyki Edukacji i Kapitału Ludzkiego. Po opracowaniu tych badań zostaną ogłoszone wyniki i będziemy mieli odpowiedzi na wiele pytań.

Dziś można odnieść się do w folderu „50 lat uniwersytetów trzeciego wieku w Polsce” wskazującego, że w roku akademickim 2021/2022 obyło się ponad 18 tysięcy wykładów i seminariów – zarówno stacjonarnie, jak i online. Największym zainteresowaniem cieszyły się tematy z zakresu: kultury i sztuki, zdrowia i medycyny, informatyki i nowych technologii, turystyki i nauk przyrodniczych. To dowód, że seniorzy nie tylko chcą być na bieżąco ze światem, ale też aktywnie uczestniczyć w jego tworzeniu.

Wykłady to jednak nie wszystko – Uniwersytet Trzeciego Wieku tu również inne aktywności: zajęcia sportowe i ruchowe (np. gimnastyka, nordic walking, taniec, joga), kursy językowe, warsztaty artystyczne (malarstwo, rękodzieło, rzeźba), kursy komputerowe, które pomagają seniorom oswoić świat technologii i wiele wiele innych. Uczestnicy podkreślają, że zajęcia te pomagają im nie tylko utrzymać sprawność fizyczną i psychiczną, ale też odzyskać poczucie sensu i przynależności.

Czy UTW może istnieć pod inną nazwą – np. Uniwersytet Złotego Wieku, Uniwersytet Twórczego Wieku, Klub Wiecznie Młodych?

W tej kwestii należy zwrócić uwagę, że rząd przygotowuje nowy program dla osób starszych pn. „Aktywni Seniorzy” i potwierdza kontynuację wsparcia dla osób starszych, ale w zupełnie nowej formule. Program „Aktywni Seniorzy” został wpisany do wykazu prac legislacyjnych rządu jako projekt na lata 2026-2030. Nowy program będzie szerzej obejmował aktywność społeczną i edukacyjną osób starszych. Wśród 5 priorytetów znalazły się:

· Rozwój polityki senioralnej – wsparcie organizacji pozarządowych przygotowujących strategie i projekty działań na rzecz seniorów.

· Edukacja i aktywizacja – w tym finansowanie Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz lokalnych inicjatyw, które do tej pory miały ograniczony dostęp do funduszy.

· Partycypacja społeczna – działania sprzyjające samoorganizacji seniorów i ich udziałowi w życiu publicznym.

· Integracja międzypokoleniowa – projekty łączące pokolenia, np. poprzez wspólne warsztaty, wydarzenia czy zajęcia.

· Rozwój placówek dziennego pobytu – kontynuacja i rozbudowa sieci domów i klubów „Senior+”.

Biorąc powyższe pod uwagę, warto jednak moim zdaniem, czytelnie określić nazwę nowego podmiotu jako Uniwersytet Trzeciego Wieku – i działania dostosować w jego statucie czy regulaminie.

Jak udaje się Pani łączyć intensywną działalność społeczną z rolą babci – i czy te dwa światy się wzajemnie inspirują?

Na ogół nie mam z tym problemów. Oczywiście mój wnuk mnie inspiruje i niejednokrotnie zaskakuje swoją kreatywnością, pomysłami i otwartością. Jest uczniem 4 klasy szkoły podstawowej. Mnie też się udaje namówić go do wspólnych zajęć, ku naszej obopólnej radości.