Starość tradycyjnie była postrzegana jako czas utraty: młodości, urody, zdrowia, a w przypadku kobiet — również kobiecości. Obraz ten utrwalił się zarówno w literaturze, sztuce, jak i w świadomości społecznej. Jednak zgodnie z nowoczesnymi nurtami humanistycznymi i psychologicznymi, kobiecość nie zanika wraz z wiekiem. Przeciwnie — ewoluuje, przybierając nowe, głębsze znaczenia.
Stereotypy starości i kobiecości w literaturze
Simone de Beauvoir w dziele „Starość” opisuje, jak społeczeństwo marginalizuje osoby starsze, zwłaszcza kobiety. Według niej, starzenie się kobiet traktowane jest jako utrata wartości społecznej i indywidualnej. Margaret Gullette w pracy „Aged by Culture” podkreśla, że zachodnia kultura wytworzyła negatywny obraz starości, w którym kobiecość jest utożsamiana z młodością, a kobiety starsze przedstawiane są często jako niewidzialne.
Społeczne narracje często ograniczają kobiety do roli babć – opiekunek wnuków, które stawiają własne potrzeby, pragnienia i aspiracje na dalszym planie. Prowadzi to do wewnętrznego wycofania się kobiet z dbania o siebie – nie dlatego, że przestają tego chcieć, ale dlatego, że świat przestaje od nich tego oczekiwać.
Kobiecość jako trwała część tożsamości
Podejście Skoncentrowane na Osobie, stworzone przez Carla Rogersa, przypomina nam, że każdy człowiek – bez względu na wiek – zachowuje swoją tożsamość, emocje, potrzeby i pragnienia. Kobiecość nie zanika wraz z upływem lat – ona się transformuje, adaptuje, dojrzewa i wzbogaca. Starzenie się nie powinno oznaczać rezygnacji z siebie, lecz świadome celebrowanie wszystkich etapów życia. Każdy człowiek jest autonomicznym indywiduum z własną historią, godnością i potencjałem do rozwoju niezależnie od wieku. W tym kontekście kobiecość nie jest cechą zarezerwowaną dla młodych lat, ale integralną częścią osobowości, która zmienia się i dojrzewa razem z kobietą. Tożsamość kobiety obejmuje zarówno troskę o ciało, jak i ekspresję siebie poprzez ubiór, makijaż, gesty czy rytuały pielęgnacyjne – na każdym etapie życia.
Ważne jest, by społeczeństwo zaczęło dostrzegać kobiecość w każdym wieku jako coś naturalnego i pięknego. Starsze kobiety nie muszą rezygnować z elegancji, urody, pasji, a także intymności. Starzenie się nie powinno być rozumiane jako „rezygnacja” z kobiecości, lecz jako jej inny, równie wartościowy wymiar.
Kobieta w wieku 70., 80. czy 90. lat nadal ma prawo do wyrażania siebie, budowania relacji, dbania o swoje potrzeby i wygląd. W każdym geście, słowie i spojrzeniu starszej kobiety tkwi piękno doświadczenia i mądrości, które są nieodłącznymi elementami kobiecości.
Działania podkreślające kobiecość w wieku senioralnym
Poprzez działania podejmowane w DDS+ w Środzie Śląskiej aktywizujemy, edukujemy, integrujemy i łamiemy stereotypy dotyczące starości. Szeroko pojęte działania możliwe są dzięki wspaniałemu Zespołowi, z którym mam przyjemność pracować, który jest kreatywny i aktywny: Natalia Semczuk – terapeuta zajęciowy, Paulina Słobodzian – psycholog, Katarzyna Dąbrowska –fizjoterapeuta, Beata Hubiak – opiekunka, Paula Kałuża – pomoc i opieka oraz Mariola Staszczak – Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Środzie Śl. W działaniach prosenioralnych przyświeca mi motto: w stronę lepszej przyszłości dla godnej starości.
Godność wiąże się także z kobiecością, dlatego jedno z działań podejmowanych w Dziennym Domu „Senior+” w Środzie Śląskiej dotyczy podkreślania kobiecości w okresie starości. W ramach Naszego projektu: „Kobiecość nie ma wieku” zorganizowałyśmy z okazji Dnia Kobiet dwa wydarzenia, których celem było uwypuklenie znaczenia kobiecości wśród Naszych Uczestniczek. W ubiegłym roku wraz z Zespołem zorganizowałyśmy Dom Mody w Domu Seniora w Środzie Ślaskiej, podczas którego każda z Pań mogła poczuć się jak modelka: z profesjonalnie przygotowaną fryzurą i makijażem zaprezentowała się – niczym prawdziwa gwiazda – na czerwonym dywanie.
- Przeczytaj także: #SeniorkiPiszą: Już nie mama, jeszcze nie babcia. Kobieta 60+
W tym roku, z okazji Dnia Kobiet, przeprowadziłyśmy wydarzenie pod hasłem „Seniorki – kwiaty”. Panie, uczestnicząc w zajęciach arteterapii, własnoręcznie, przy wsparciu terapeutki zajęciowej – kreatywnej Natalii Semczuk oraz całego Zespołu, tworzyły piękne kwiatowe stylizacje. Uwieńczeniem dnia była sesja zdjęciowa – zarówno indywidualna, jak i grupowa, którą przeprowadziła córka jednej z Naszych Uczestniczek. Najpiękniejszy w tym wszystkim jest fakt, że to Nasza przewspaniała Uczestniczka wpadała na pomysł, aby jej córka, pasjonatka dronów i fotografii zrobiła pamiątkową sesję zdjęciową z tego wyjątkowego, kobiecego wydarzenia wraz z filmikiem, którego ujęcia z góry oddały piękno przedsięwzięcia.
Efekty Naszego projektu przerosły oczekiwania – uczestniczki podkreślały, jak ważne są dla nich takie inicjatywy: „Już zapomniałam, jak to jest być modnisią” – mówiły. „Wracam do malowania ust”. „Nogi niedomagają, ale dusza wciąż młoda”.
Podczas sesji zdjęciowej Panie nie kryły wzruszenia, mówiąc: „Nie wiedziałam, że jesteśmy takie piękne”. Od ubiegłorocznego Dnia Kobiet obserwujemy wzrost zainteresowania u Pań codziennymi praktykami podkreślającymi kobiecość, jak malowanie ust, paznokci czy regulacja brwi. Co istotne, uczestniczki tych wydarzeń to w większości osoby wymagające opieki i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, co czyni ich powrót do kobiecych rytuałów jeszcze bardziej wyjątkowym i wartościowym. Pamiętajmy o tym.
Działania ukierunkowane na podkreślanie kobiecości w starszym wieku mają ogromne znaczenie nie tylko estetyczne, ale przede wszystkim psychologiczne: wzmacniają poczucie własnej wartości, poprawiają nastrój, integrują społecznie i przypominają o pięknie, które nie zna granic wieku.
W każdej zmarszczce kryje się historia życia, w każdym geście – siła doświadczenia, w każdym spojrzeniu – mądrość serca. Kobieta pozostaje kobietą na każdym etapie swojego życia, a jej kobiecość jest wartością, którą należy dostrzegać, pielęgnować i szanować.
Warto zachęcać placówki dziennego i całodobowego pobytu do wprowadzania programów ukierunkowanych na celebrację kobiecości w każdym wieku. Starość nie powinna być kojarzona tylko z czasem wycofania, ale też rozkwitu – na własnych warunkach i mimo trudności. Każda kobieta, bez względu na wiek, zasługuje na to, aby czuć się piękną, zauważoną i docenioną.
dr Justyna Hołyst
Kierownik Dziennego Domu “Senior+”w Środzie Śląskiej,
Pełnomocnik Burmistrza ds. Osób Starszych
